Karpacz

Znana miejscowość wczasowa, rozlokowana na wysokości 500-885 m u podnóża Karkonoszy. W jej obręb wchodzi kilka osiedli (dawnych samodzielnych miejscowości): Bierutowice – najwyżej położona dzielnica uzdrowiska, Wilcza Poręba – osiedle o willowej zabudowie we wschodniej części miasta oraz najniżej położone Brzezie, gdzie czynna jest papiernia.
Oś zabudowy Karpacza stanowi ulica 1 Maja biegnąca grzbietem Krzywej Góry. Główna arteria miasta, po przekroczeniu na wysokości 700 m potoku Łomnicy (dawna granica między Karpaczem a Bierutowicami), już jako ul. Odrodzenia wspina się serpentynami na stok Czarnej Góry (945 m) do wysokości 831 m (przystanek PKS „Wang”), a następnie obniża się do Przełęczy Bierutowickiej (820 m). Wzgórza położone w obrębie miasta urozmaicają jego krajobraz, a zimą ich stoki stanowią teren dogodny dla początkujących narciarzy. Od południa góruje ponad Karpaczem najwyższy szczyt SudetówŚnieżka (1602 m). Ku północy i wschodowi z terenu miasta roztacza się widok na Kotlinę Jeleniogórską, Góry Kaczawskie, Góry Sokole i Rudawy Janowickie.

Powstanie Karpacza było wynikiem długotrwałych i złożonych procesów społeczno-gospodarczych. Najwcześniej powstała nisko położona dzielnica Płóczki (zwana także Zarzeczem). Jej założenie i rozwój wiążą się z działalnością poszukiwaczy cennych minerałów, a później z rozwojem górnictwa.
W początkach XVII wieku w dolinie Łomnicy i Dzikiego Potoku odkryto rudy srebra i ołowiu, wcześniej jednak płukano piasek ze strumieni w poszukiwaniu kruszcu. Po krwawym okresie wojny trzydziestoletniej osiedlili się na tych terenach emigranci religijni, głównie z Czech. Z ich przybyciem wiązane jest pojawienie się tzw. laborantów – zielarzy, których sława przekroczyła granice Śląska. Za przyczyną rozkwitu tej swoistej gałęzi medycyny ludowej nastąpił znaczny rozwój osady na Krzywej Górze, wcześniej utworzonej przez skupisko bud pasterskich. W drugiej połowie XVII wieku powstał tu już cech laborantów z rygorami statutowymi, które m.in. nakładały obowiązek przestrzegania receptur i szkolenia adeptów. Miejscowi laboranci docierali do najdalszych krańców Europy. Po roku 1809 zakazy urzędowe spowodowały zanik rozwiniętego na niespotykaną skalę podkarkonoskiego zielarstwa. Przy ul. l Maja (nr 26) zachował się dom ostatniego laboranta, Augusta Zölfela, zmarłego w roku 1884.
Rozwój turystyki, a zwłaszcza rodzące się w początku XX wieku nowe jej formy, przyniosły okres gwałtownej rozbudowy miejscowości.
Obecną nazwę miejscowości utworzono po roku 1947 (od 1945 roku przez dwa lata była w użyciu nazwa Krzywa Góra). Prawa miejskie otrzymał Karpacz w roku 1960.

Najcenniejszym zabytkiem miasta jest świątynia Wang w dzielnicy Bierutowice. Ta unikalna i wyjątkowej urody budowla usytuowana jest na stoku Czarnej Góry, na wysokości 885 m. Obiekt liczący ponad 700 lat wzniesiony został w Norwegii nad jeziorem Wang, w stylu typowym dla skandynawskich budowli romańskich. Przeznaczoną do rozbiórki świątynię zakupiono m.in. dzięki zabiegom hrabiny Fryderyki von Reden, właścicielki Bukowca, oraz finansowej pomocy króla Prus. Przetransportowana pod Karkonosze, tu zrekonstruowana została w ciągu dwóch lat. Ponownego poświęcenia kościółka dokonano 28 lipca 1844 roku. Do chwili obecnej należy on do parafii kościoła ewangelicko-augsburskiego. W rekonstrukcji zachowano wiele elementów oryginalnych, stanowiących w sztuce romańskiej unikalny przykład snycerki. Są to m.in. odrzwia, portale, kapitele kolumn. Niektóre ozdoby stanowią zręczne naśladownictwo – np. sterczyny dachu, swym kształtem nawiązujące do dziobów dawnych łodzi Wikingów. Dobudowana kamienna dzwonnica jest elementem obcym stylowo, gdyż nawiązuje do miejscowej architektury. Zwiedzając zabytek wysłuchać można odtwarzanej z magnetofonu prelekcji, która szczegółowo przedstawia dzieje i historyczno-artystyczną wartość świątyni Wang.
W centrum Karpacza, koło wspomnianego wcześniej domu ostatniego laboranta, znajduje się dobrze zachowana dawna buda pasterska, relikt pierwotnej zabudowy. Na rogu ulic 1 Maja i Kopernika zachowała się dawna karczma sądowa z 1836 roku (obecnie w budynku tym mieści się DW „Bachus”). Po drugiej stronie głównej ulicy „lipa sądowa” mająca ponad 5 m obwodu, uznana za pomnik przyrody. Pod jej rozłożystą koroną odbywały się sądy sołtysie w czasach, gdy osada znajdowała się w dobrach panów na Miłkowie.

Karpacz posiada dobrze rozwiniętą sieć usługowo-handlową. W obrębie miasta znajdują się dwa baseny kąpielowe, stadion i korty tenisowe. Zimą czynne są wyciągi narciarskie, tor saneczkowy i dwie skocznie narciarskie.
Połączenie kolejowe Karpacza z Jelenią Górą z uwagi na nikłą ilość pociągów nie odgrywa większej roli w ruchu turystycznym. Główną rolę w komunikacji pełnią autobusy PKS, z których znaczna część dojeżdża do Bierutowic. Połączenie z Jelenią Górą przebiega trasą przez Kowary lub przez Miłków, Sosnówkę, Cieplice. Istnieją bezpośrednie połączenia Karpacza z Legnicą, Wrocławiem, Wałbrzychem przez Kamienną Górę.

Baza noclegowa: hotel Orbisu „Skalny” – ul. Obrońców Pokoju 3, tel. 19-721-722, 771, 776, tlx 075506; pensjonat „Orlinek” – ul. Olimpijska 9, tel. 19-567, 548, tlx 075192; DW „Biały Jar”- ul. 1 Maja 79, tel. 19-319; DW PTTK – ul. Waryńskiego 6, tel. 19-513; DT „Wilcza” („bacówki”) – ul. Obrońców Pokoju 6, tel. 19-764; schronisko PTSM „Liczyrzepa” (czynne cały rok) – ul. Gimnazjalna 9, tel. 19-290; camping kat. II – ul. 1 Maja 8, tel. 19-316, czynny VI-IX; pole biwakowe – ul. Obrońców Pokoju (tuż przy basenie), dojście szlakiem 20Z.

Rezerwacja noclegów w stacjach turystycznych: Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego PTTK – ul. 1 Maja 8, tel. 19-316. Rezerwacja noclegów w pokojach gościnnych: Biuro Usług Turystycznych i Zakwaterowania „Karkonosze” – ul. 1 Maja 8, tel. 19-453, tlx 075214.
Inne informacje praktyczne: BORT PTTK – ul.1 Maja 8, tel. 19-316; punkty informacji turystycznej („it”): w hotelu „Skalny”, w pensjonacie „Orlinek”, w BORT PTTK, w schronisku „Liczyrzepa”; PBP „Orbis” (kasy biletowe) ul. 1 Maja 50, tel. 19-547; GOPR – tel. alarmowy 986 (do Stacji Grupy Karkonoskiej w Jeleniej Górze, ul. Świerczewskiego); pogotowie ratunkowe — tel. 999 (stacja w Jeleniej Górze) oraz 18-21-22 (stacja w Kowarach); apteka ul.1 Maja 82, tel. 19-312; Milicja Obywatelska ul. Armii Czerwonej 30, tel. 19-402; Urząd Miejski ul. 1 Maja 54, tel. 19-201; stacja benzynowa – ul.1 Maja 69 (naprzeciw niej stacja obsługi „Polmozbyt”); Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – ul. Leśna 8, teł. 19-361; baseny kąpielowe (odkryte): Bierutowice – ul. Odrodzenia oraz Karpacz – ul. Obrońców Pokoju; korty tenisowe – ul. Olimpijska (powyżej DW „Biały Jar”).

Węzły szlaków turystycznych: przy DW ,,Biały Jar” (700 m) oraz przed dworcem PKP (540 m).

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska”, 1989

Karpniki

Wieś w gminie Mysłakowice, rozciągająca się na przestrzeni 3 km w dolinie Karpnickiego Potoku. Położona na wysokości 370-420 m.

Pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w dokumencie z roku 1305. Osada nosiła wówczas nazwę Fischbach (Rybi Potok). Wiadomo jednak, iż wcześniejsza osada w tym miejscu powstała – w związku z wzniesieniem przez Henryka I zamku Sokolec na Krzyżnej Górze – w roku 1207 i nosiła nazwę Bolzenhóser.
Informacje historyczne mówią o przekazaniu tych ziem przez księżnę świdnicko-jaworską Agnieszkę – Clericusowi Bolcze. Po jego śmierci wieś powróciła do dóbr książęcych. Później jako właściciel Rybiego Potoku wymieniany jest Rydygier Wiltberg, który w roku 1389 odprzedał wieś niejakiemu Titze Schindzowi. Po nim gospodarzył tu kuzyn opata Czirna, Cuncze auf Predel (Bredel). On to w roku 1438 sprzedał Karpniki wraz z folwarkiem Cuncze Bielerowi von Reichenbach.
Kilkadziesiąt lat później majątek przeszedł w ręce kanclerza dóbr księstwa świdnicko-jaworskiego Hansa Schoffa zu Gotsche. Z jego małżeństwa z Jadwigą von Zeydlitz zrodziło się siedmiu synów, z których prawie każdy zapoczątkował inną linię rodu Schaffgotschów.
Karpniki odziedziczył Kasper I Schoff, zwany Gotschem z Karpnik (Gotsche auf Fischbach). Do niego należały także: Strużnica, Krzaczyna (dziś dzielnica Kowar), Czarne oraz główna jego majętność – Kowary.

W latach 1520-23 Kasper I Schoff Gotsche z Karpnik pełnił funkcję starosty księstwa świdnicko-jaworskiego. Zmarł w roku 1534, pozostawiając Karpniki synowi Kasprowi II. W roku 1580 majętność tę hrabia Adam Schaffgotsch sprzedał za sumę 25000 talarów Melchiorowi von Kanitz und Talowitz. Po nim dziedziczył wieś Christoph Friedrich von Kanitz.

W latach 1725-74 Karpniki ponownie należą do Schaffgotschów. W roku 1774 nabył Karpniki hrabia Hans Wilhelm. Po jego śmierci zadłużony majątek przeszedł na własność państwa pruskiego jako dobra królewskie.
W roku 1777 wieś stała się własnością cystersów z Krzeszowa, od których w 1785 nabył ją Fryderyk von Reden auf Honeln und Benigsten – pruski minister górnictwa, właściciel Bukowca.

W trzy lata później von Reden sprzedał Karpniki innemu ministrowi rządu pruskiego, Karolowi Jerzemu von Hoym. Ten już w roku 1789 sprzedał wieś Kasprowi Konradowi von Zeydlitz.
W roku 1822 nabył Karpniki brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III, ówczesny gubernator Nadrenii, książę Wilhelm. Do końca XIX wieku majętność pozostawała w rękach Hohenzollernów, a później przeszła na własność książąt Hesji.

Zamek w Karpnikach wzniesiono w drugiej połowie XVI wieku. Nie udokumentowane podania głoszą, że pierwszy gród warowny w tym miejscu wzniósł wygnany z zamku Sokolec na Krzyżnej Górze „zbójnik Proćko”. W okresie, gdy gospodarzyła tu rodzina von Kanitz, dokonano przebudowy, w stylu renesansowym, wcześniejszej budowli warownej. Prace ukończono w roku 1603, o czym świadczy inskrypcja na portalu zachowanym w tylnej elewacji. Renesansowy portal z piaskowca stanowił ongiś główne wejście do zamku. W wyniku tej przebudowy powstała budowla wzniesiona wokół czworokątnego dziedzińca, otoczona fosą.
W przeszło dwa stulecia później, po roku 1822 książę Wilhelm wraz z małżonką Anną Marią polecili przebudować zamek, czyniąc zeń swą letnią rezydencję. Dokonano wówczas zmiany podziałów elewacji oraz przekształcono wnętrza, czemu towarzyszyły zmiany podziałów wewnętrznych. Przebudowę tę prowadzono etapami, a zakończono ją całkowicie dopiero w roku 1848. Jako autorów przebudowy podaje się K. F. Schinkla i jego ucznia Fr. Stüllera, co jednak nie znajduje pełnego potwierdzenia w najnowszych badaniach; pewne jest jedynie, że prace budowlane prowadzili Stüller i Hammann. Pałac otrzymał wystrój architektoniczny w stylu angielskiego neogotyku. Zachowano założenie na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem.
Z renesansowej budowli pozostały: cylindryczna wieża i nieregularny trakt bramny z prowadzącym doń mostem kamiennym przekraczającym fosę, wspomniany już portal z tablicą inskrypcyjną, obramienia okienne w dolnej kondygnacji, sztukaterie izby przybramnej, sklepienia kolebkowe lub krzyżowe w kondygnacji parterowej oraz fragmenty bogato rzeźbionych portali; zachowała się ponadto kaplica zamkowa z wykuszem oraz marmurowe kominki w wielkiej sali i w bibliotece.
Po roku 1945 pałac był siedzibą Domu Opieki dla dzieci upośledzonych, później mieścił się w nim ośrodek kolonijny.
Od roku 1984 obiekt znajduje się w rękach prywatnych.
W XIX wieku, wraz z ówczesną przebudową pałacu, rozpoczęto prace nad założeniem parku krajobrazowego. Park ten, wkomponowany w teren ze szczególnym wyczuciem smaku, zaprojektowany został przez słynnego w tej epoce twórcę ogrodów Piotra Józefa Lenne.
Plany budowli towarzyszących, które składały się na bogaty program sentymentalnego ukształtowania krajobrazu, z całą pewnością można przypisać K. F. Schinklowi. Wzniesiono tu – charakterystyczne dla tego architekta (twórcy m.in. modyfikacji słynnego założenia pałacowo-parkowego w Kórniku na ziemi poznańskiej) – sztuczne ruiny, wieże widokowe, horyzontalne tarasy, herbaciarnię, leśniczówkę („Szwajcarka”) w stylu podalpejskim oraz pseudogotyckie pomniki. Do pałacu wiodła lipowa aleja, przy której usytuowano ławę kamienną z popiersiami księcia Waldemara i księcia Adalberta.
W świerkowym gaju wzniesiono „gotycki” pomnik księcia Leopolda von Hessen-Hamburg, brata księżnej Anny Marii. Ta ozdoba parku w swej formie przypominała rysunki K. F. Schinkla.
W pobliżu „Domu Ogrodnika” usytuowano przeniesiony tu z Nadrenii portal w stylu późnoromańskim, nazwany Łukiem Kolońskim. Stanowił on oprawę widoku na sztuczne ruiny, do których wiodła przechodząca przezeń droga.
Program sentymentalnego kształtowania krajobrazu obejmował dość odległe od pałacu tereny. Na Krzyżnej Górze księżna Anna Maria – żona Wilhelma Hohenzollerna – kazała ustawić (w roku 1830) krzyż żelazny, tak aby był on widoczny z okien jej sypialni. Trasę spacerową poprowadzono aż do Starościńskich Skał, na których ustawiono żeliwne posągi lwów, określane jako „Lwy Falkensteinów”. Z rozległego ongiś parku krajobrazowego dziś zachowały się, na powierzchni 5,83 ha, 303 drzewa. Najstarsze z nich osiągnęły wiek około 400 lat. Obok mostu przekraczającego fosę rośnie 300-letni buk. Podobny jest też wiek dość licznych tu dębów szypułkowych.
Dojście do pałacu – z głównej drogi (na zachodnim krańcu wsi) od szlaków 6Z i 21N.
W drugiej połowie XIX wieku na północ od opisanego wyżej zespołu pałacowo-parkowego wzniesiono pałacyk myśliwski. Nieznany autor projektu zaplanował budowlę trójkondygnacyjną o zróżnicowanej, eklektycznej bryle z elementami neorenesansowymi i tyrolskimi. Nakryto ją wysokimi, spadzistymi dachami, które zdobią ustawione po przekątnej wieże. Ozdobą południowej fasady jest ryzalit i wykusz z kartuszem herbowym. Chorągiewka na dachu podaje czas powstania tej budowli, zwanej dziś „willą pani Achinger”: rok 1875.
Wraz z pałacykiem powstał na powierzchni 12,5 ha rozległy park naturalistyczny. Przy jego rozplanowaniu wykorzystano urozmaicone tu warunki terenowe. Do istniejącego już drzewostanu wprowadzono świerk srebrny, sosnę wejmutkę oraz liczne krzewy ozdobne. Poprowadzono promenady spacerowe i utworzono ciągi widokowe (np. od pałacyku na Krzyżną Górę). W miejscu rozlewiska strumienia założony został staw o nieregularnym kształcie. Wyeksponowano rozrzucone w terenie skałki, zakładając na skarpach skalne ogródki. Dość dobrze zachowany zespół o charakterze parkowo-leśnym dziś zwraca uwagę niebanalnym rozplanowaniem zieleni i jej dużym urozmaiceniem gatunkowym (36 gatunków i odmian roślinności wysokiej). Chcąc dojść do „willi pani Achinger”, ze szlaku 6Z należy zboczyć z szosy w boczną drogę (budynek szkoły pozostawiamy po prawej stronie).
Kościół parafialny pod wezwaniem Św. Jadwigi, wznoszący się w centrum wsi (przy szlaku 6Z), zachował najstarsze fragmenty architektoniczne (m.in. maszkaron na północnej elewacji). Pierwsza wzmianka historyczna o świątyni pojawia się w roku 1399, wymieniając polskiego proboszcza Sołtana Klonicza. W roku 1589, w trakcie gruntownej przebudowy kościoła, dodano świątyni charakterystyczną renesansową attykę. Kolejna przebudowa miała miejsce w roku 1648. W kościele zachowała się gotycka rzeźba „Madonna na półksiężycu” oraz rycerskie epitafium jednego z właścicieli Karpnik – Fryderyka von Kanitz – z roku 1582. We wnętrzu świątyni znajdują się też elementy renesansowego wyposażenia z okresu drugiej przebudowy. Na uwagę zasługują: renesansowy ołtarz główny (drewno złocone) oraz ambona (drewno polichromowane) z XVII wieku, drewniana barokowa chrzcielnica z polichromią z XVIII wieku oraz XVII- i XVIII-wieczne rzeźby całopostaciowe. Barokowy obraz olejny przedstawiający scenę Ukrzyżowania datowany jest na XVII wiek. Również barokowy w stylu jest XVIII-wieczny obraz olejny „Cierniem koronowanie”. Zachowały się także elementy dawnego wyposażenia liturgicznego.
Na wschodnim krańcu wsi, nie opodal ruin kościoła poewangelickiego (wzniesiony w latach 1748-52, po roku 1945 opuszczony, spłonął w końcu lat siedemdziesiątych), zachowała się zabytkowa pastorówka. Wzniesiono ją w okresie (1777-79), gdy Karpniki były we władaniu cystersów z Krzeszowa. Projektodawcą barokowej budowli był Johann Gottlob Feller – mistrz budowlany krzeszowskiego klasztoru. Późniejszy od pastorówki jest – stojący nie opodal – budynek dawnej szkoły ewangelickiej, naśladujący w swej formie styl barokowy, a zbudowany w 1811 roku.
Spośród placówek o znaczeniu praktycznym w Karpnikach znajdują się: 2 sklepy spożywcze, urząd pocztowy, bar „Nad Potokiem” oraz Wiejski Ośrodek Zdrowia (tel. 212-16). Autobusy PKS zapewniają połączenie z Jelenią Górą, Janowicami Wielkimi (przez Trzcińsko) i Gruszkowem (przez Strużnicę). Na zachodnim krańcu wsi przystanek PKS, z którego połączenie z Kowarami (przez Bukowiec).
Węzeł szlaków turystycznych 6Z, 21N, 22Ż na wschodnim krańcu wsi, obok przystanku PKS, skąd do schroniska PTTK „Szwajcarka” 25 min szlakiem 22Ż. Do schroniska PTSM „Sokolik” w Strużnicy – 20 min szosą (bez znaków).

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska”, 1989

Podgórzyn

Podgórzyn

Wieś rozciągająca się w dolinie Podgórnej na wysokości 350-480 m, siedziba Urzędu Gminy. Zwyczajowo miejscowość dzielona jest na Podgórzyn Dolny i Górny.

Pierwsze wzmianki historyczne dotyczące Podgórzyna pochodzą z 1305 roku. Wówczas była to wieś pasterzy i leśników.

Podgórzyńska wyspa

W początku XV wieku stanowiła własność rodziny Liebenthalów. Jako posag Anny, poślubionej przez Kaspra II Gotsche Schoffa, przeszła w ręce rodu Schaffgotschów.

W XVII wieku do Podgórzyna wkroczył przemysł: w oparciu o kowarskie żelazo powstała tu ludwisarnia, w której odlewano dzwony, a także i „rury” armatnie. Podgórzyńska dzwonolejnia musiała mieć dobrą markę, skoro pochodzące z niej dzwony wędrowały nawet do odległych krajów Europy (np. Hiszpanii).

W roku 1681 powstała we wsi papiernia. W XIX wieku uruchomiono w Podgórzynie szlifiernię kamieni szlachetnych i kryształów, a także dużą przetwórnię drewna przygotowującą surowiec dla przemysłu papierniczego.

Dziś czynna jest tu filia bydgoskiego „Stomilu” produkująca wyroby gumowe oraz fabryka krosien.

Kościół parafialny Św. Trójcy był wzmiankowany już w 1318 roku. Obecna budowla, późnobarokowa, wzniesiona została na wcześniejszych fundamentach około 1792 roku. Niektóre źródła datują budowę świątyni na lata 1750-60. Murowaną, jednonawową budowlę nakrywa sklepienie krzyżowe. Kwadratowe prezbiterium mieści klasycystyczny ołtarz główny (drewno polichromowane i złocone) z okresu budowy kościoła. We wnętrzu cennym zabytkiem jest kamienna chrzcielnica z 1486 roku. W wieży znajduje się dzwon odlany w miejscowej ludwisarni w roku 1635. Na zewnątrz świątyni 5 barokowych płyt nagrobnych, z XVIII wieku.

Drugi kościół (poewangelicki) wzniesiono w roku 1780.

W Dolnym Podgórzynie znajduje się restauracja „Nad Stawami”, w Górnym bar „Pod Skałką”.

Domki na Wodzie w Podgórzynie

Połączenie ze śródmieściem Jeleniej Góry zapewniają autobusy WPK linii nr 4 i 14, a ponadto autobusy PKS z Dolnego Podgórzyna, skąd także połączenie do Karpacza przez Sosnówkę i Miłków.

W Górnym Podgórzynie węzeł szlaków turystycznych 11S i 12N, zaś w Dolnym 9N i 10Ż.

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska”, 1989

Przesieka

Przesieka

Znana wieś letniskowa w środkowej części Pogórza Karkonoszy. Rozłożona w dolinach Podgórnej i Czerwienią, a także na północnym zboczu Złotego Widoku (610 m) na wysokości 480-650 m.

Administracyjnie należy do gminy Podgórzyn; jest kontynuacją, w kierunku południowym, zabudowy Podgórzyna.

Historia Przesieki sięga XVII wieku. W 1635 roku w miejscowości tej, wówczas osadzie leśników i pasterzy, czynny był młyn i kuźnia. Od roku 1890 rolniczo-pasterska osada zmienia swój charakter: w wyniku gwałtownego rozwoju turystyki szybko staje się wczasowiskiem z dużą ilością pensjonatów i hoteli. Malownicze i urozmaicone położenie wsi stało się walorem decydującym o charakterze miejscowości.

W roku 1945 odnaleziono w Przesiece wywiezione przez Niemców płótna Jana Matejki, co było powodem wprowadzenia polskiej, funkcjonującej przez parę lat nazwy miejscowości: Matejkowice.

Nazwa Przesieka została wprowadzona urzędowo w 1950 roku. Miejscowość nie posiada zabytków architektury.

Dużej rangi atrakcją krajoznawczą jest 10-metrowy wodospad Podgórnej (przy szlaku 20Z i 14S).

We wsi znajdują się liczne domy wczasowe i ośrodki kolonijne. Zimą czynny jest wyciąg orczykowy i kilka wyciągów zaczepowych.

Połączenie z centrum Jeleniej Góry zapewniają autobusy WPK linii nr 4.

Węzeł szlaków turystycznych znajduje się na południowym krańcu Przesieki, na wysokości 600 m. Zbiegają się tu szlaki: 12N, 14S, 18Ż i 20Z (szlak niebieski w kierunku południowym wiedzie na Przełęcz Karkonoską – w pobliże schroniska PTTK „Odrodzenie”).

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska„, 1989

Siedlęcin

Siedlęcin

Wieś w gminie Jeżów Sudecki, rozłożona w poprzek doliny Bobru w rozległym obniżeniu między południowo-zachodnim skłonem Gór Kaczawskich a Wysoczyzną Rybnicką, należącą do Gór Izerskich. Leży na wysokości 295-430 m.

W XIII wieku powstała tu osada założona na tzw. surowym korzeniu. Wymienia ją dokument biskupstwa wrocławskiego z roku 1305. Z Siedlęcina wywodzi się znany na Dolnym Śląsku, szeroko skoligacony ród Sedliczów (Siedliców; w późniejszej pisowni Seidlitz).

We wsi znajduje się jeden z cenniejszych zabytków średniowiecznych Ziemi Jeleniogórskiejrycerska wieża mieszkalna. Ta gotycka budowla obronna należy do nielicznych tego typu w Polsce, będąc wśród nich najlepiej zachowaną. Wzniesiono ją w XIV wieku jako strażnicę przeprawy na Bobrze. Otoczona fosą, stanowi przykład „zamku nawodnego”.

Dawniej otoczona była palisadą, a później murem obronnym z lekkim mostem zwodzonym. Podczas przeróbek na przełomie XV i XVI wieku zlikwidowano blankowania, które osłaniały ganek, oraz gotyckie wykusze. Powiększono wówczas otwory okienne. Trójkondygnacyjna dawniej wieża została podwyższona. Dobudowano też wtedy latryny wysunięte na zewnątrz muru, wsparte na kamiennych legarach.

Późniejsze prace doprowadziły do częściowego zasypania fosy i połączenia wieży z wzniesionym budynkiem mieszkalnym.

W XVIII wieku wieża pełniła funkcję spichlerza. Wzniesiona z kamienia na rzucie prostokąta budowla posiada drewniane belkowe stropy, dzielące jej wnętrze na cztery kondygnacje. Najniższa przeznaczona była na pomieszczenia gospodarcze. Na piętrze znajdowała się izba mieszkalna właściciela oraz kuchnia z kominkiem (izba czeladna). Trzecie piętro w całości zajmowało pomieszczenie reprezentacyjne, w którym zachowały się najstarsze w Polsce malowidła ścienne o tematyce świeckiej.

Freski wykonane są techniką „secco”, tzn, na suchym tynku przy użyciu barwników roślinnych. Polichromia ta pochodzi z najwcześniejszego okresu budowli. Na południowej ścianie (od lewej) widoczna jest apoteoza życia i śmierci. Życie uosabiają tu dwie pary ubrane w świeckie powłóczyste szaty, śmierć – przedstawioną niżej – symbolizuje grupa stłoczonych nagich ciał. Dalej wielka pionowa kompozycja ukazująca patrona podróżnych – św. Krzysztofa, która zda się nawiązywać do istniejącej ongiś w Siedlęcinie przeprawy na Bobrze. W prawo – dwa malowidła, skomponowane w dwu poziomych pasach. Górny, przerwany niszą okienną, przedstawia motyw związany z fundacją przez księcia świdnickiego Bolka I klasztoru cystersów w Krzeszowie.
Widać tu władcę w otoczeniu dworzan, pochód mnichów, a następnie wprowadzenie ich do klasztoru. Kompozycja w dolnym pasie prawdopodobnie nawiązuje do znanej w średniowieczu legendy o królu Arturze i rycerzach okrągłego stołu oraz do rycerskiego romansu o błędnym rycerzu Iweinie. Z tą legendą są także związane sceny turniejów ukazane na zachodniej ścianie. Wszystkie te malowidła przedstawiają wysoką wartość artystyczną. Ukazane postacie są smukłe, pełne elegancji w scenach dworskich, dynamiczne w scenach turniejowych.

Freski, odzwierciedlające rycerską kulturę XIV wieku, wykonał anonimowy artysta. Nieznany jest również fundator tego dzieła. Prawdopodobnie był nim książę świdnicko-jaworski Bolko II, inicjator budowli obronnych. Jego księstwo było w ówczesnej Europie nie tylko znanym ośrodkiem gospodarczo-politycznym, lecz także i kulturalnym. Wieża rycerska w Siedlęcinie znajduje się przy Szlaku Zamków Piastowskich (3Z).

Kościół parafialny Św. Mikołaja wzmiankowany był już w 1399 roku. Obecna budowla gotycko-barokowa, orientowana, jednonawowa z dobudowaną od zachodu wieżą, została wzniesiona w początku XVI wieku. Dwuprzęsłowe prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowym. Zachowały się gotyckie portale ostrołukowe z okuciami drewnianych drzwi. Wyposażenie wnętrza świątyni jest głównie barokowe, z XVIII wieku. Na zewnątrz kościoła interesujące płyty nagrobne, wśród nich renesansowe – z początku XVI wieku – fundatora kościoła i jego małżonki.

Kościół pomocniczy wzniesiony został w latach 1780-82 jako zbór ewangelicki według projektów architekta Isemera. Jest to budowla postawiona na rzucie prostokąta. Wnętrze nakrywa sklepienie kolebkowe, wsparte na dwóch rzędach 52 filarów z rzeźbionymi głowicami. Filary podtrzymują trzy kondygnacje empor. Wyposażenie świątyni, rokokowe i klasycystyczne, pochodzi z okresu budowy lub też jest późniejsze.

We wsi sklep spożywczy, poczta i Klub Rolnika. Komunikację z Jelenią Górą zapewniają autobusy WPK (linia nr 5) i PKS oraz połączenie kolejowe.

Węzeł szlaków turystycznych i 3Z znajduje się przy moście na rzece Bóbr. Szlak żółty w kierunku pólnocno-zachodnim prowadzi doliną Bobru i dalej do Lubomierza.

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska„, 1989

Radomierz

Radomierz

Rolnicza wieś należąca do gminy Janowice Wielkie. Leży na wschodnim krańcu Kotliny Jeleniogórskiej u podnóża Gór Ołowianych, na wysokości 400-550 m, rozciągając się łańcuchowo w dolinie potoku Radomierka.

Najcenniejszym zabytkiem wsi jest gotycka wieża kościelna z początków XVI wieku. Kościół rozebrano w roku 1849, przenosząc do Cieplic liczne płyty nagrobne. W wieży zachowały się dzwony spiżowe z lat 1576, 1595 i 1612. Największy z nich ma 111 cm średnicy. Obecny kościół parafialny pod wezwaniem MB Różańcowej wzniesiono w latach 1748-50 jako zbór ewangelicki. Barokową budowlę, zbudowaną na planie wydłużonego ośmioboku, restaurowano w 1804 roku. Nakrywa ją łamany dach czterospadowy. Salowe wnętrze kościoła zachowało dwie kondygnacje empor.

Rolniczy charakter wsi podkreśla duża mleczarnia i ferma hodowlana.

Przez Radomierz przechodzi szlak 23N (odcinek Międzynarodowego Górskiego Szlaku Przyjaźni), który w kierunku północno-zachodnim wiedzie w Góry Kaczawskie. W górnej części wsi zaczyna się krótki szlak czarny, stanowiący połączenie szlaku niebieskiego ze Szlakiem Zamków Piastowskich w Górach Ołowianych.

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska„, 1989

Piechowice

Piechowice

Miasto położone u zbiegu Kamiennej i Małej Kamiennej, na wysokości 360-480 m, w dolinie rozdzielającej Góry Izerskie i Pogórze Karkonoszy. Miejscowość liczy około 7 tys. mieszkańców.

Rodowód miasta sięga XIII wieku i wiąże się z działalnością zakonu joannitów, którzy w 1281 roku przejęli te ziemie jako darowiznę Bernarda Lwóweckiego. Pierwsza wzmianka dotycząca Piechowic pojawia się w dokumentach z roku 1305. W pobliskiej Cichej Dolinie (przy szlaku 18Ż) powstała pierwsza w regionie huta szkła. Osadę zamieszkiwali drwale, „kurzący” i pasterze. Zrodzony tu przemysł szklarski rozwijał się nader pomyślnie; w roku 1690 uruchomiono w Piechowicach dużą szlifiernię szkła o napędzie wodnym. W końcu XVIII wieku rozpoczęła pracę miejscowa papiernia. W 1866 roku powstała duża huta szkła, a nieco później wytwórnia drewnianych zabawek i pamiątek. W roku 1910 uruchomiono fabrykę sztucznego jedwabiu, która po roku 1945 całkowicie zmieniła profil produkcji, stając się zalążkiem fabryki zgrzewarek i silników głębinowych. Również i o dzisiejszym charakterze Piechowic, laureata konkursów „Mistrz Gospodarności”, decyduje przemysł. Czynna jest tu huta szkła będąca filią słynnej „Julii” ze Szklarskiej Poręby, fabryka silników „Karelma”, papiernia i Zakład Przemysłu Terenowego.

Z uwagi na atrakcyjne położenie miasta ulokowało się tu kilka domów wczasowych.
Cennym zabytkiem przyrody jest 700-letni cis rosnący na terenie posesji nr 47 przy ul. Żymierskiego, uważany za najstarszy i najgrubszy cis w Polsce.

Kościół parafialny Św. Antoniego, wzniesiony w latach 1909-11 w stylu neoromańskim, nie reprezentuje większych wartości artystycznych.

W przyległym do miasta Górzyńcu, na południowo-wschodnim skłonie Gór Izerskich, znajduje się słynny rezerwat krokusów.

Piechowice mają dobrze rozwiniętą sieć usługowo-handlową. Zajazd turystyczny (pokoje gościnne) znajduje się przy ul. Mickiewicza 9, tel. 535-87. Połączenie z Jelenią Górą zapewniają autobusy WPK linii nr 9 i 15, a także przelotowe trasy PKS łączące Piechowice ze Szklarską Porębą, Jakuszycami i Świeradowem. Stacja PKP leży na linii Jelenia GóraSzklarska Poręba.

Węzeł szlaków turystycznych znajduje się w centrum miasta. Zbiegają się tu szlaki 17Z, 18Ż i 19N (szlak niebieski w kierunku zachodnim wiedzie doliną Kamiennej do wodospadu Szklarki i dalej w Karkonosze).

źródło: Bohdan W. Szarek „Kotlina Jeleniogórska”, 1989